18 Mart Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü

Ne oldu?

Doğruöz'e göre İtilaf devletlerinin amacı Boğazları ele geçirip Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya en kolay yoldan yardım ulaştırmaktı⁹. İngiliz ve Fransız gemileri Boğaz girişindeki tabyaları ilk kez 3 Kasım 1914'te bombaladı¹. İkinci saldırı 19 Şubat 1915'te tabyaların uzaktan topçu ateşine tutulmasıyla başladı; 26-27 Şubat'ta gemiler Boğaz'a girip orta tabyaları ateş altına aldı¹.

Osmanlı mayın gemisi Nusret, Yüzbaşı Hakkı Bey komutasında 8 Mart 1915'te Erenköy Koyu'na, kıyıya paralel 26 mayın döktü². Mayınlar aralarında yaklaşık 100 metre bırakılarak deniz seviyesinin 4,5 metre altına yerleştirildi². Görev 7-8 Mart gecesi Karanlık Liman'a yapılan mayınlama olarak da anılır³.

18 Mart 1915'te İtilaf donanması Boğaz'ı geçmek için büyük bir saldırı yaptı. Bouvet, Irresistible ve Ocean zırhlıları mayınlara çarparak battı; Gaulois, Suffren ve Inflexible ağır yara alıp savaş dışı kaldı². TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre donanma o gün gücünün yaklaşık yüzde 35'ini kaybederek çekilmek zorunda kaldı; Boğaz savunmasının başında "18 Mart kahramanı" diye anılan Cevad Paşa vardı¹.

Günün en bilinen adlarından biri Balıkesir Havranlı Seyit Onbaşı'dır (Seyit Ali Çabuk). Anlatılana göre Rumeli Mecidiye Tabyası'nda mermileri kaldıran vinç bozulunca 215 kiloluk bir mermiyi topa kendisi taşıdı; üçüncü atış Ocean'a isabet etti, gemi ardından Nusret'in döktüğü mayına da çarparak battı⁴.

Deniz yoluyla geçilemeyince harekât karaya taşındı: 25 Nisan 1915 sabahı Arıburnu ve Seddülbahir'e çıkarma yapıldı¹. İtilaf kuvvetleri 19-20 Aralık 1915'te Anafartalar ve Arıburnu'ndan, 8-9 Ocak 1916'da Seddülbahir'den çekildi¹.

Neden önemli?

18 Mart, Boğaz'ın yalnız donanmayla geçilmesi denemesinin sonuçsuz kaldığı gündür; ardından savaş yarımadadaki kara muharebelerine dönüştü¹. TDV İslâm Ansiklopedisi bu muharebelerin Birinci Dünya Savaşı'nın uzamasında, Çarlık Rusyası'nın çöküşünde ve İngiltere'de hükümet değişikliğinde payı olduğunu yazar¹.

Kayıplar çok ağırdı, ancak rakamlar kaynaktan kaynağa değişir. Aynı esere göre yalnız İngiliz kuvvetlerinin toplam kaybı 213.980 kişiyi buldu; Türk kayıpları için 190.000 ile 350.000 arasında rakamlar verilir¹.

18 Mart, 27 Haziran 2002 tarihli ve 4768 sayılı Kanun'la Şehitler Günü olarak kabul edildi⁶. Törenlerin nasıl yapılacağı, 24 Ağustos 2003'te Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle belirlendi⁶.

Gelibolu ile bağı

Yarımada adını Gelibolu kentinden alır¹⁰. Savaş da İngilizcede ve pek çok dilde "Gallipoli" adıyla bilinir; Türkçede ise daha çok Çanakkale Savaşı ya da Çanakkale Muharebeleri denir¹¹.

Kent savaştan doğrudan etkilendi: Doğruöz'e göre Gelibolu, Birinci Dünya Savaşı sırasında müttefiklerce şiddetle bombardıman edilmiş, binaların birçoğu yıkılmış ya da ağır hasar görmüştü⁹. 1912 Mürefte Depremi ve Çanakkale Savaşları yüzünden kasaba, Millî Mücadele başlarken harabe görünümündeydi⁹.

Karargâhı Gelibolu'da olan 2. Kolordu Komutanlığı törenlerin içindedir¹². 2026'daki 111. yıl töreninde Şehitler Abidesi'nde Türk Silahlı Kuvvetleri adına 2. Kolordu Komutanı Tümgeneral Mehmet Özeren konuştu; kısa süre önce 2. Kolordu'ya bağlı olarak yeniden kurulan 57. Piyade Alayı da törene katıldı⁷.

Bizim notumuz: Yarımadayı gezerken 1915'te iki tarafta da hayatını kaybedenleri birlikte anmak, bu toprakların bize öğrettiği en sade şey gibi geliyor.

Nasıl anılır?

Yönetmeliğe göre 18 Mart törenlerinde çelenk sunulur, İstiklal Marşı eşliğinde bayrak göndere çekilir, saygı duruşunda bulunulur ve saygı atışı yapılır; şehitlikler ve şehit mezarları ziyaret edilir, şehitlik defteri imzalanır⁶.

Ana tören Gelibolu Yarımadası'ndaki Şehitler Abidesi'nde yapılır. 2026'da Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın Atatürk Anıtı'na çelenk sunmasıyla başlayan tören saygı duruşu, İstiklal Marşı, konuşmalar, Kur'an tilaveti ve duayla sürdü; SOLOTÜRK gösteri uçuşu yaptı, deniz unsurları Boğaz'da geçit töreni düzenledi⁷.

Gelibolu'da gün, 2. Kolordu Komutanlığı karargâh binası önündeki Atatürk Anıtı'nda başlar: 2024'te çelengi Kaymakam Bekir Abacı, 2. Kolordu Komutanı Tümgeneral Rasim Yaldız ve Belediye Başkanı Mustafa Özacar sundu¹². Program Gelibolu Şehitliği'nde saygı duruşu, şehitlik defterinin imzalanması, dua ve kabirlere karanfil bırakılmasıyla sürdü; İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü salonunda şiirler, tiyatro, türküler ve zeybek gösterisiyle bitti¹².

Köy okulları da kendi programlarını hazırlar; Evreşe İlkokulu ve Ortaokulu 2023'te 108. yıl için bir anma programı sundu¹³. 2026'da Gelibolu Okçuluk Tesisleri'nde İstiklal Marşı ve 18 Mart Zaferi anısına bir okçuluk il şampiyonası yapıldı¹⁴.

Anma 8 Mart'ta başlar: 2011'de Gölcük'te aslına uygun inşa edilen TCG Nusret, Çanakkale'den mayınların döküldüğü alana gider ve Erenköy açıklarında çelenk bırakılır².

Bilmekte fayda var

• 18 Mart resmî tatil değildir; 2025'te okullar yalnız Çanakkale'de, valilik kararıyla tatil edildi⁸.
• Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı, arşivde bulduğu Seyit Onbaşı'nın askerlik kaydını ve 20 yaşındaki fotoğrafını 2025'te Havran'daki Seyit Onbaşı Anıt Müzesi'ne teslim etti⁵.
• Seyit Onbaşı'nın soyadı Çabuk'tur; 1918'de köyüne döndü, ormancılık ve kömürcülük yaptı, 1939'da öldü⁴.