25 Nisan: Çanakkale Kara Savaşları'nın başladığı gün (ANZAC Günü)

Çanakkale Kara Savaşları'nın başladığı gün

Video karesi: Serhat Tuğ, Pexels

Her yıl 25 Nisan

25 Nisan 1915'te İtilaf kuvvetleri Gelibolu Yarımadası'na çıktı ve Çanakkale Kara Savaşları başladı. Avustralya ve Yeni Zelanda bu günü Anzac Günü olarak anar.

Kara savaşları 9 Ocak 1916'ya kadar sürdü ve iki taraf da çok ağır kayıplar verdi. Her yıl 24-25 Nisan'da yarımadada Türk ve uluslararası törenler yapılır; en bilineni Şafak Ayini'dir.

“Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar! Burada bir dost vatanın toprağındasınız.”
Atatürk'e atfedilen sözler, 1934 (Anzak Koyu'ndaki anıtta İngilizcesi yazılıdır)

Ne oldu?

18 Mart 1915'te Boğaz'ı denizden geçemeyen İtilaf Devletleri, kara ve deniz kuvvetlerinin ortak harekâtına karar verdi1. 25 Nisan 1915'te güneş doğmadan başlayan çıkarmada akşama kadar altı kumsala yaklaşık 29.000 asker çıkarıldı1. İngiliz 29. Tümeni Seddülbahir çevresinde beş noktaya, Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu (ANZAK) Kabatepe'nin kuzeyinde Arıburnu'na çıktı1. Anadolu yakasında Kumkale'ye çıkan yaklaşık 2.800 kişilik Fransız alayının görevi, Türk kuvvetlerinin dikkatini dağıtmaktı1.

Bigalı'da ihtiyatta bekleyen 19. Tümen, 24-25 Nisan gecesi tatbikattayken Arıburnu'ndan gelen top seslerini duydu1. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, emir beklemeden Binbaşı Hüseyin Avni komutasındaki 57. Alay'ı bir bataryayla öne sürdü1,2. Karşı taarruz saat 10.00'da başladı3. Kaynaklar, Mustafa Kemal'in "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum" dediğini aktarır1,3.

Ağustos'ta Suvla'ya yapılan çıkarma da Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerce Conkbayırı'nda durduruldu ve savaş siper savaşına döndü2. İtilaf kuvvetleri 19-20 Aralık 1915 gecesi Anafartalar ve Arıburnu'ndan, 8-9 Ocak 1916'da Seddülbahir'den çekildi2. Türkiye'de bu dönem Çanakkale Kara Savaşları olarak anılır1,4.

Neden önemli?

Kayıplar her iki taraf için de çok ağırdı; Osmanlı kayıplarına ilişkin rakamlar kaynaklara göre değişir2. Avustralya 8.141'i ölü olmak üzere 26.111 kayıp verdi5. Harekâtta görev yapan 16.000'i aşkın Yeni Zelandalıdan 2.779'u hayatını kaybetti6.

25 Nisan, Avustralya ve Yeni Zelanda kuvvetlerinin Birinci Dünya Savaşı'ndaki ilk büyük harekâtının yıl dönümüdür; "Anzak efsanesi" iki ulusun kimliğinin parçası olmuştur7. İlk Anzac Günü 1916'da anıldı; Londra'da 2.000'i aşkın Avustralyalı ve Yeni Zelandalı asker yürüdü7. Şafak ayinleri çıkarmanın yapıldığı saati anar7.

Bizim notumuz: 25 Nisan, aynı topraklarda karşı karşıya gelmiş ulusların bugün aynı törenlerde yan yana durduğu ender günlerden biridir.

Gelibolu ile bağı

Yarımada adını Gelibolu kentinden alır8. Kentin İngilizcedeki adı Gallipoli'dir9; harekât da İngilizcede bu adla anılır5. Anzac haftasında her yıl 10.000'i aşkın ziyaretçi Çanakkale, Eceabat ve Gelibolu'ya gelir; otel odalarının çoğunu tur şirketleri önceden ayırır10.

Doğruöz'e göre yabancı mezarlıklar Lozan Konferansı'nın en çok tartışılan konularındandı; İsmet Paşa, savaşta ölenlerin mezarlarına saygının bir Türk geleneği olduğunu söyledi9. Lozan Antlaşması, İtilaf mezarlıklarının bulunduğu toprakları bu devletlerin kullanımına bıraktı ve ziyaret serbestliği tanıdı9.

Nasıl anılır?

Törenleri Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı düzenler; önce Türk törenleri, ardından İngiliz, Fransız, Avustralya ve Yeni Zelanda anıtlarındaki törenler yapılır11. 24 Nisan 2026'da Şehitler Abidesi'ndeki törene Yeni Zelanda Genel Valisi de katıldı; aynı gün Fransız Askerî Mezarlığı'nda ve Helles Anıtı'nda da tören yapıldı4. 25 Nisan 2025 sabahı 57. Alay Vefa Yürüyüşü, Kocadere'den Conkbayırı'na yaklaşık 5 kilometre sürdü12.

Şafak Ayini, artan katılım nedeniyle 2000'den beri Arıburnu Mezarlığı yerine Kuzey Plajı'ndaki Anzak Anma Alanı'nda yapılıyor13. Ayini Avustralya ve Yeni Zelanda'nın gazi işleri kurumları düzenler, güvenlik Türk makamlarındadır14. 2026'da binlerce kişi uyku tulumlarında sabahı bekledi; Türkiye'nin çelengini Çanakkale Valisi sundu ve üç ülkenin marşları okundu15. Ardından Avustralyalılar Lone Pine'da, Yeni Zelandalılar Conkbayırı'ndaki anıtta tören yapar16,17.

Ayinde, Atatürk'e atfedilen ve yabancı askerlerin ailelerine seslenen sözler Türkçe ve İngilizce okunur15. Canberra Büyükelçiliğimize göre bu sözleri 18 Mart 1934'te İçişleri Bakanı Şükrü Kaya Atatürk adına okudu18. The Guardian'a göre ise bugünkü metnin bilinen ilk kaydı Kaya'nın 1953 tarihli bir söyleşisidir ve bazı tarihçiler sözlerin ne zaman, kime söylendiğini sorgular19. Sözler, 1985'te Anzak Koyu'nda açılan anıtta "Atatürk 1934" imzasıyla yer alır20. Anzak Koyu'ndaki kitabe İngilizcedir; Türkçe metin kaynaklarda küçük farklarla geçer ve çoğunlukla "Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar! Burada bir dost vatanın toprağındasınız." diye başlar22,23.

Bizim notumuz: Şafak Ayini'ne gidenler geceyi açık havada geçirir; kat kat giyinmek ve sıcak tutan bir örtü almak iyi olur.

Bilmekte fayda var

  • 2027'de törenler 24-25 Nisan'da yapılacak. Anzak Anma Alanı 24 Nisan 22.30'da açılır, alana son giriş 25 Nisan 03.00'tedir ve Şafak Ayini 05.30'da başlar. Lone Pine'daki Avustralya töreni 10.00'da, Conkbayırı'ndaki Yeni Zelanda töreni 11.30'dadır24.
  • Saatler yakın olduğu için Lone Pine ve Conkbayırı törenlerinden yalnız birine katılabilirsiniz24.
  • Şafak Ayini'ne her katılımcının önceden kayıt olup ücretsiz katılım kartı alması gerekir; tur şirketine yazılmak bunun yerine geçmez14,6,24. 2027 törenleri için kayıt Kasım 2026'da açıldı6. Kayıt internetten, bakanlığın sayfasındaki bağlantıdan yapılır24.
  • Girişte katılım kartıyla birlikte fotoğraflı kimlik sorulur ve havalimanı tipi güvenlik taraması yapılır; 100 ml'den büyük sıvı, sprey ve jel alınmaz24.
  • Alana bıçak, metal çatal bıçak, çadır, katlanır sandalye, ocak, drone, zum objektifi, selfie çubuğu, yürüyüş batonu, müzik aleti, büyük bayrak ve pankart, cam şişe ve teneke kutu sokulmaz; bunlara el konur ve geri verilmez. Alkol ve sigara yasaktır, çanta uçak kabin boyunu geçemez24.
  • Anzac Günü'nde yarımadaya özel araçla giriş büyük ölçüde kısıtlanır, tören alanlarına toplu taşıma yoktur14. 2027'de özel araçlar yalnız Kilye Koyu'ndaki otoparka (haritada Tanıtım Merkezi Otoparkı) bırakılabilir; servis buradan Beach Cemetery'ye götürür, girişe yaklaşık 1 kilometre yürünür. Otopark 02.45'te kapanır, son servis de o saatte kalkar24.
  • Gün boyunca 8 kilometreye yakın yol yürünür. Anma Alanı'ndan Lone Pine'a 3,2 kilometre toprak yokuş çıkılır, oradan Conkbayırı 3,3 kilometre daha yukarıdadır. Yürüyemeyecek olanlar kayıt sırasında servis isteyebilir24.
  • Gece rüzgârla birlikte hissedilen sıcaklık sıfırın altına düşebilir, gündüz ise çok sıcak olabilir; alanda kapalı yer yoktur. Yere sermek için naylon bir örtü ve küçük bir el feneri getirmek iyi olur24.
  • Bu saat ve kurallar Avustralya Gazi İşleri Bakanlığı'nın 17 Kasım 2026'da güncellediği sayfadandır; bakanlık hazırlıklar bitince sayfayı yenileyeceğini söylüyor24.
  • Türkiye, 1984'teki anlaşmayla çıkarma kıyısının resmen "Anzak Koyu" adını almasını kabul etti20.
  • 1923'te Arıburnu-Conkbayırı bölgesinde yaklaşık 4.300 mezarlı 29 İngiliz mezarlığı vardı; Fransızlar 3.226 mezarlı mezarlıklarını 1926'da bitirdi9.
  • Kara savaşlarının sona erişi 9 Ocak'ta Seddülbahir Kalesi'nde anılır21.

Kaynaklar

  1. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı: Figen Atabey, "İtilaf Kuvvetleri'nin Gelibolu Yarımadası'na Çıkarma Harekâtı (25 Nisan 1915)" (2015) ↗
  2. TDV İslâm Ansiklopedisi: Zekeriya Kurşun, "Çanakkale Muharebeleri" ↗
  3. Sözcü: Naim Babüroğlu, "25 Nisan 1915 Çanakkale Kara Muharebeleri'nin 111. yıl dönümü-1" (25 Nisan 2026) ↗
  4. DHA: Çanakkale Kara Savaşları'nın 111'inci yıl dönümünde şehitler anıldı (24 Nisan 2026) ↗
  5. Australian War Memorial: Gallipoli ↗
  6. Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri (NZDF): Registration opens for 2027 Gallipoli services in Türkiye (18 Kasım 2026) ↗
  7. Australian War Memorial: The Anzac Day Tradition ↗
  8. Wikipedia: Gelibolu ↗
  9. TÜBA, Millî Mücadele'nin Yerel Tarihi 1918-1923, C. 10: V. Türkan Doğruöz, "Millî Mücadele Döneminde Gelibolu" (2024) ↗
  10. Turkey Travel Planner: Tom Brosnahan, "Anzac Day, Gallipoli, Turkey" (6 Nisan 2026) ↗
  11. DHA: Kaşdemir: Çanakkale Kara Savaşları'nın yıl dönümü törenlerine 20'den fazla ülkeden katılım olacak (20 Nisan 2026) ↗
  12. DHA: Çanakkale'de 57'nci Alay'a vefa yürüyüşü (25 Nisan 2025) ↗
  13. Wikipedia: Anzac Day ↗
  14. SafeTravel (Yeni Zelanda Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı): Anzac Day commemorative services in Gallipoli, Türkiye (7 Nisan 2026) ↗
  15. DHA: Anzak askerler Gelibolu'da 'Şafak Ayini' ile anıldı (25 Nisan 2026) ↗
  16. Karar: Avustralya anıtında tören düzenlendi (25 Nisan 2017) ↗
  17. Milliyet: Gelibolu'da 'Haka danslı' anma töreni (25 Nisan 2026) ↗
  18. T.C. Canberra Büyükelçiliği: Atatürk's Words to the Anzac Mothers (6 Aralık 2022) ↗
  19. The Guardian Australia: Timeline: disputed provenance of Ataturk's words of comfort to Anzacs' families (Nisan 2015) ↗
  20. Honest History: David Stephens, "Turks did the heavy lifting: the Ataturk Memorial, Canberra, 1984-85, Part I" (2016) ↗
  21. Aile ve Sosyal Hizmetler Çanakkale İl Müdürlüğü: 9 Ocak 1916 Çanakkale Zaferi ve İtilaf Devletlerinin Gelibolu Yarımadası'nı tahliyelerinin 110. yıl dönümü (10 Ocak 2026) ↗
  22. Sabah: Anzak Koyu'nda Atatürk'ün sözlerinin yer aldığı kitabe yenilendi (23 Kasım 2017) ↗
  23. Cumhuriyet: Yeni Zelandalı çavuştan Atatürk'e vefa (23 Nisan 2026) ↗
  24. Avustralya Gazi İşleri Bakanlığı (DVA): Anzac Day - Gallipoli, Türkiye (17 Kasım 2026) ↗

Söz: Atatürk'e atfedilen sözler, 1934 (Anzak Koyu'ndaki anıtta İngilizcesi yazılıdır)

Bizim notumuz: yukarıdaki metin listelenen kaynaklardan derlendi; metindeki küçük numaralar ilgili kaynağa gider.

Diğer özel günler

Bu sayfada yanlış bilgi mi var? Bize yazın

Gelibolu.net cebinizde

gelibolu.net/uygulama karekodu

Kameranızla okutun, uygulamayı kurun

gelibolu.net/uygulama