23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı

Ne oldu?

İstanbul 16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri tarafından işgal edildi. Bunun üzerine Mustafa Kemal bir bildiri yayımladı ve Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclis açılmasına karar verildi; vekiller Ankara'ya gelmeye başladı.² 23 Nisan 1920 Cuma günü Hacı Bayram Camii'nde Cuma namazı kılındı ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.¹ Açılış konuşmasını en yaşlı üye olarak Sinop Mebusu Şerif Bey yaptı.² İlk oturuma 115 milletvekili katıldı.³ Ertesi gün, 24 Nisan 1920'de Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanlığına seçildi.^1,4

Meclis, açılış gününü 1921'de bayram ilan etti. Kabul edilen kısa kanun "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk yevm-i küşadı olan 23 Nisan günü millî bayramdır" hükmünü taşıyordu. Bu, yeni devletin ilk millî bayramıydı.⁵ Bayram ilk yıllarda "Hâkimiyet-i Milliye Bayramı" adıyla anıldı.⁶

Bayramın çocuklarla bağı, 30 Haziran 1921'de Ankara'da kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti'nin çalışmalarıyla güçlendi. Cemiyetin 1927 tarihli tüzüğünün 61. maddesi "23 Nisan, cemiyetin çocuk günüdür" diyordu.⁵ 24 Nisan 1927 tarihli Hâkimiyet-i Milliye gazetesi "Çocuk Bayramı Sevinçle Kutlandı" başlığıyla çıktı.⁶ 1929'da kapsam genişletildi ve bayram bir haftalık "Çocuk Haftası"na dönüştürüldü.⁵

27 Mayıs 1935'te kabul edilen 2739 sayılı kanun Hâkimiyet-i Milliye ve Çocuk Bayramı'nı birleştirdi. Bayram, "Millî Hâkimiyet Bayramı" adıyla 22 Nisan öğleden sonra başlayan bir buçuk günlük bir tatil oldu.⁵ Bugünkü dayanak, 17 Mart 1981'de kabul edilen 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'dur; bu kanun 2739 sayılı kanunu yürürlükten kaldırdı.⁷ Kanundaki "23 Nisan günü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıdır" hükmü, 20 Nisan 1983 tarihli 2818 sayılı kanunla yapılan değişiklikten gelir.⁷

Neden önemli?

23 Nisan, İstanbul'un işgal altında olduğu günlerde Ankara'da olağanüstü yetkilerle donatılmış bir meclisin toplandığı gündür.² Bu meclisin 1921'de bayram ilan ettiği 23 Nisan, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk millî bayramı sayılır.⁵ Mustafa Kemal, 1922'deki kutlamalarda 23 Nisan'ı Türkiye için "millî tarihin başlangıcı" olarak nitelendirdi.³

Bayramı çocuklara armağan etmenin amacı, günün anlamını yeni kuşaklara öğretmekti.⁵ 1979 Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Çocuk Yılı ilan edilince bayram, TRT'nin katılımıyla ve başka ülkelerin çocuklarının davet edilmesiyle uluslararası bir boyut kazandı.⁵

Bizim notumuz: Bir meclisin açılış gününü çocuklarla paylaşmak, egemenliğin bir sonraki kuşağa emanet edildiğini hatırlatan güzel bir fikir.

Gelibolu ile bağı

Meclis Ankara'da açıldığında Gelibolu işgal altındaydı. İngiliz birlikleri kasabayı 30 Kasım 1918'de işgal etmişti.¹⁰ Yunan ordusu ise Gelibolu'yu 4 Ağustos 1920'de, Meclis'in açılışından yaklaşık üç buçuk ay sonra işgal etti.¹⁰ Açılıştan üç hafta önce, 31 Mart 1920'de Trakya'nın işgaline karşı toplanan Lüleburgaz Kongresi'ne Gelibolu Mebusu Şakir (Kesebir) Bey başkanlık etmişti.¹⁰

Birinci Meclis'te Gelibolu'yu Celâl Nuri (İleri) temsil etti.¹³ Celâl Nuri, 22 Kasım 1919'da son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na Gelibolu'dan mebus seçilmişti; İstanbul'un işgalinden sonra Malta'ya sürüldü.¹¹ Mart 1920'de tutuklanan Celâl Nuri ancak Kasım 1921'de dönebildi; yani Meclis açıldığında Ankara'da değildi.¹² 3 Kasım 1921'de dönünce Ankara'ya geçti ve Gelibolu milletvekili olarak TBMM'ye girdi.¹¹ 10 Şubat 1922'de Kanun-ı Esasi Encümeni'nin başkanlığına seçildi.¹¹

Gelibolu, 26 Kasım 1922'de TBMM Hükûmeti'ne teslim edildi ve kasabada hemen TBMM idaresi kuruldu.¹⁰ Bizim notumuz: Demek ki Gelibolu, 23 Nisan'ı işgalden kurtulmuş bir kasaba olarak ilk kez 1923 baharında karşılayabildi.

Nasıl kutlanır?

1975'te TRT bir hafta boyunca çocuk programlarına yer verdi. 1978'de Ankara'daki okul çocuklarının katılımıyla TBMM'de bir çocuk meclisi toplandı.⁵ TRT Uluslararası 23 Nisan Çocuk Şenliği ilk kez 1979'da beş ülkenin katılımıyla düzenlendi. Şenlik 1979-2000 arasında Ankara'da, sonraki yıllarda İstanbul, Antalya, İzmir, Bursa, Konya ve Gaziantep gibi şehirlerde yapıldı.⁸ 2013'teki yeni düzenlemeyle kutlamaların düzenlenmesi Millî Eğitim Bakanlığı'na geçti ve stadyum gösterilerinin yerini okul ve sokak kutlamaları aldı.³

2026'da TBMM'de 23 Nisan için bir Çocuk Özel Oturumu yapıldı. Oturumu TBMM Başkanı açtı; ardından bir 6. sınıf öğrencisi Meclis Başkanı koltuğuna geçerek oturumu yönetti. Çocuklar milletvekili sıralarına oturdu ve oturum bir çocuk bildirisinin kabulüyle sona erdi.⁹

Gelibolu'da 2013'te tören, 2. Kolordu Komutanlığı karargâhı önündeki Atatürk Anıtı'na çelenk sunulmasıyla başladı. Ardından her okul kendi bahçesinde kutlama yaptı.¹⁶ 2025'te tören yine 2. Kolordu Komutanlığı önünde saygı duruşu ve İstiklal Marşı ile başladı. Program, Gelibolu 75. Yıl Cumhuriyet İlkokulu'nun bahçesinde şiirler ve halk oyunlarıyla sürdü. Gelibolu Belediyesi de Fener Meydanı'nda ve altındaki parkta çocuklara uçurtma dağıttı; çocuklar midillilere bindi.¹⁵

2026'da, Meclis'in açılışının 106. yılında, çelengi İlçe Millî Eğitim Müdürü öğrencilerle birlikte sundu. Kutlama 26 Kasım İlkokulu'nun bahçesinde şiir, halk oyunları ve yarışmalarla devam etti. Kapanıştaki "Bayraklar Havaya" gösterisine Kaymakam, 2. Kolordu Komutanı ve Belediye Başkanı da ellerinde bayraklarla katıldı.¹⁴

Bilmekte fayda var

• 23 Nisan genel tatildir; resmî daire ve kuruluşlar kapalıdır.⁷
• Tatil yalnızca 23 Nisan günüdür. 29 Ekim'den farklı olarak bir önceki gün öğleden sonra başlayan yarım günlük tatil yoktur.⁷
• 2026'da Meclis'in açılışının 106. yılı kutlandı. Sayım 23 Nisan 1920'den yapılır.¹⁴
• 23 Nisan'ın hemen ardından yarımadada Çanakkale Savaşları anma törenleri yapılır: 24 Nisan'da Şehitler Abidesi'nde uluslararası tören, 25 Nisan sabahı Anzak Koyu'nda şafak töreni. Bu günlerde yarımadaya gelecekseniz programı önceden kontrol etmekte fayda var.¹⁷